کادربندی در عکاسی چیزی فراتر از یک تکنیک ساده است؛ این مهارت، زبان بصری یک عکس را میسازد و تعیین میکند نگاه بیننده چگونه در تصویر حرکت کند. بسیاری از افراد تصور میکنند داشتن دوربین حرفهای یا ادیتهای جذاب مهمترین عامل خلق یک تصویر قوی است، اما در واقع پایهایترین اصل عکاسی همان شیوه قرار دادن عناصر در قاب است. عکسی که بهخوبی کادربندی شده باشد—even با سادهترین تجهیزات—میتواند تأثیر بیشتری بر بیننده بگذارد نسبت به عکسی که با بهترین دوربین اما بدون دانش ترکیببندی ثبت شده است.
یکی از مهمترین قوانین کادر بندی که قرنها در هنرهای مختلف از نقاشی گرفته تا سینما مورد استفاده بوده، قانون معروف یکسوم است؛ قانونی که نهتنها برای عکاسان مبتدی، بلکه برای حرفهایها نیز یک ابزار قوی برای خلق تعادل و جذابیت بصری است. این قانون، نگاه بیننده را به شکلی طبیعی در قاب هدایت میکند و ارتباط او با سوژه را تقویت مینماید.
در این مقاله قصد داریم بهطور عمیق و کاربردی قانون یکسوم، مزایای آن، نحوه استفاده در موقعیتهای مختلف و نحوه تمرین آن را بررسی کنیم تا تبدیل به یکی از مهمترین ابزارهای ذهنی شما در عکاسی شود—ابزاری که واقعاً میتواند عکسهایتان را متحول کند.
قانون یکسوم یا Rule of Thirds به زبان ساده میگوید:
وقتی کادر تصویر را با دو خط افقی و دو خط عمودی به ۹ قسمت مساوی تقسیم کنید، چهار نقطه مهم در محل تقاطع این خطوط ایجاد میشود. این چهار نقطه نقاط طلایی نام دارند؛ جایی که چشم انسان هنگام مشاهده یک تصویر بهطور طبیعی جذب آن میشود.
این موضوع کاملاً علمی است. ساختار بینایی انسان به گونهای است که از مرکز دقیق تصویر شروع به تحلیل نمیکند بلکه به دنبال نقاطی با تعادل بصری میگردد. قرار دادن سوژه اصلی روی یکی از نقاط طلایی باعث میشود تصویر طبیعیتر، حرفهایتر و حتی احساسیتر بهنظر برسد.
از دید هنری، قانون یکسوم کمک میکند:
سوژه از حالت خشک و مرکزی خارج شود
تعادل و پویایی در کادر ایجاد شود
روایت بصری بهبود یابد
چشم بیننده در عکس سفر کند، نه اینکه فقط به مرکز خیره شود
بکگراند و عناصر جانبی نیز معنا پیدا کنند
در واقع این قانون یک چارچوب ذهنی است تا به شما کمک کند پیش از فشردن شاتر، ترکیببندی منطقیتری ایجاد کنید.
اهمیت این قانون فقط در سادگیاش نیست؛ بلکه در تأثیر روانی و بصری آن روی مخاطب است. به چند دلیل کلیدی دقت کنید:
تصاویر مرکزمحور بهطور معمول حالتی ایستا و رسمی دارند. اما زمانیکه سوژه را روی نقاط طلایی قرار میدهید، فضا بهشکل طبیعیتری در قاب پخش میشود.
تعادل ایجادشده در قانون یکسوم تعادلی پویاست—نه آنقدر پایدار که خستهکننده باشد و نه آنقدر بیقاعده که آشفته بهنظر برسد.
در یک عکس حرفهای، نگاه بیننده باید بهجای سردرگمی، مسیر مشخصی را طی کند. خطوط فرضی قانون یکسوم درست مانند راهنماهای نامرئی عمل میکنند و چشم را به سمت سوژه هدایت میکنند.
هر عکس، داستانی در خود دارد. وقتی سوژه را خارج از مرکز قرار میدهید، فضا برای روایت بصری بیشتری ایجاد میشود.
برای مثال، در پرترهای که فرد در سمت چپ قرار گرفته و فضای زیادی سمت راست است، مخاطب حس تفکر، انتظار یا حتی حرکت را تجربه میکند.
تقریباً تمام عکاسان حرفهای و بسیاری از آثار ماندگار تاریخ هنر از قوانین ترکیببندی—از جمله قانون یکسوم—استفاده کردهاند. چشمی که این قانون را رعایت کرده باشد، نتیجهای حرفهای خلق میکند.
اکثر دوربینها و گوشیهای هوشمند امکان نمایش شبکه یکسومی دارند. فعال کردن این قابلیت بهترین ابزار تمرینی است.
روی یکی از نقاط طلایی فوکوس کنید، قاب را تنظیم کنید، و سپس شاتر را فشار دهید.
چه سوژه انسان باشد، چه یک شیء، چه یک گل، چه یک ساختمان—قرار دادن آن روی یکی از چهار نقطه طلایی به تصویر جذابیت فوری میدهد.
مثلاً:
خط افق روی یکی از خطوط افقی
ستون، درخت یا خط عمودی روی خطوط عمودی
چهره سوژه روی نقطه بالایی سمت راست یا چپ
این روش باعث میشود تصویر ساختارمندتر و حرفهایتر دیده شود.
در پرتره، معمولاً چشم سوژه روی خط افقی بالایی قرار میگیرد. این کار به عکس عمق بیشتری میدهد و نگاه مخاطب را به سمت مهمترین بخش صورت هدایت میکند. همچنین، قرار دادن صورت یا سر سوژه روی یکی از نقاط طلایی به ترکیببندی استحکام بیشتری میدهد.
این قانون در عکاسی منظره کاربرد ویژهای دارد.
اگر آسمان جذابتر است (ابرها، نور طلایی، آسمان دراماتیک)، خط افق باید در بخش پایینی کادر باشد.
اگر زمین مهمتر است (بافت کویر، جنگل، گلها)، خط افق را بالاتر قرار دهید.
در این ژانر، حرکت و داستانگویی اهمیت زیادی دارد.
قرار دادن سوژه در نقطه یکسومی و باز گذاشتن فضا در سمت مقابل، حس حرکت، تنش یا روایت ایجاد میکند.
در معماری، خطوط هندسی اهمیت زیادی دارند. استفاده از قانون یکسوم به شما کمک میکند ساختارها را بهگونهای در قاب قرار دهید که چشم بیننده در چارچوب معماری سفر کند.
در عکاسی حیوانات، بهتر است حیوان در نقطه طلایی قرار بگیرد و فضای روبهروی او خالی باشد تا حس حرکت یا توجه خلق شود.
نکته مهم این است که قانون یکسوم یک «قانون مطلق» نیست، بلکه یک «راهنمای اصولی» است.
شما باید آن را یاد بگیرید، تمرین کنید، به آن مسلط شوید…
و سپس هر وقت لازم شد آگاهانه آن را بشکنید.
هنر زمانی شکل میگیرد که شما انتخاب کنید یک قانون را رعایت یا رد کنید—اما نه از روی ناآگاهی، بلکه از روی مهارت.
گاهی شکستن قانون یکسوم میتواند نتیجهای فوقالعاده بدهد: مثلاً قرار دادن سوژه دقیقاً در مرکز برای ایجاد حس تقارن یا قدرت. اما برای رسیدن به این مرحله، ابتدا باید ساختار را بشناسید.
نقاط طلایی قدرت بیشتری دارند. حضور سوژه روی این نقاط تأثیر عمیقتری ایجاد میکند.
قانون یکسوم فقط برای سوژه نیست—تمام عناصر کادر باید با این قانون هماهنگ باشند.
اگر صحنه بهطور طبیعی دعوت به ترکیببندی دیگری میکند، خودتان را مجبور به یکسومی نکنید.
گاهی یک عکس با قوانین دقیق اما بدون احساس، بیروح بهنظر میرسد. هنر یعنی ترکیب قوانین با حس.
یک نقطه را انتخاب کنید و سوژه را روی همان نقطه بگذارید.
بعد از یک هفته، به عکسها نگاه کنید و تفاوتها را ببینید.
آثار عکاسان مشهور را دانلود کنید و نقاط طلایی را روی آنها تصور کنید.
میبینید که اکثر عکسها درست مطابق این قانون ساخته شدهاند.
قانون یکسوم را میتوان با:
فضای منفی
خطوط هدایتگر
تعادل
کنتراست
ترکیب کرد تا عکسهایی قدرتمندتر خلق شود.
یک صحنه را با سوژه در مرکز، روی یکسوم چپ و سپس یکسوم راست ثبت کنید و تفاوت را تحلیل کنید.
این تمرین چشم شما را تربیت میکند.
قانون یکسوم یکی از آسانترین و تأثیرگذارترین قدمها برای ورود به دنیای عکاسی حرفهای است. این قانون به شما یاد میدهد قبل از فشردن شاتر، فکر کنید؛ صحنه را تحلیل کنید؛ سوژه را در نقطه درست قرار دهید و تصویری خلق کنید که مخاطب را همراه خود نگه دارد.
با تمرین این قانون:
عکسهایتان متعادلتر میشوند
روایت بصری قویتری ایجاد میشود
نگاه شما هنریتر و حرفهایتر خواهد شد
قانون یکسوم یک ابزار است، نه محدودیت—اما ابزاری بسیار قدرتمند که عکسهایتان را به سطحی جدید میرساند.
Share
Related
عکاس حرفهای، متخصص در عکاسی هنری، صنعتی، خبری ،همایش و برنده جوایز متعدد در حوزه عکاسی
09124236121
hossmaeili@gmail.com
تمامی حقوق کپی رایت این سایت متعلق به حسین اسماعیلی است.
